سالهاست كه از عينكهاي آفتابي چه بصورت مد و يا جهت تامين راحتي بيشتر در مقابل نور شديد، استفاده ميشود. چشم پزشكان معتقدند دليل ديگري نيز براي استفاده از عينكهاي آفتابي وجود دارد كه آن هم تامين سلامت طولاني مدت چشمها در موقعيتهاي مختلف است.
نتايج چندين مطالعه در ده ساله اخير نشان ميدهد كه ساعتها اقامت در شرايط آفتابي و بدون حفاظ كافي در مقابل چشم شانس بروز بيماريهاي چشم را افزايش ميدهد.
در سال 1988، گروهي از چشم پزشكان مطالعهاي را بر روي 838 ماهيگير خليج Chesapeake انجام دادند كه سالها عمر خود را بر روي آب گذرانده بودند. ماهيگيراني كه هيچگونه حفاظ چشمي نداشتند در مقابل كساني كه از عينك آفتابي يا كلاه لبهدار استفاده ميكردند 3 برابر بيشتر به كاتاراكت (آب مرواريد) مبتلاشده بودند. كاتاراكت درواقع كدورت عدسي چشم است .
براساس اين مطالعه و مطالعات ديگر، درحال حاضر چشم پزشكان توصيه ميكنند كه هرگاه تا حدي درمقابل آفتاب قرار ميگيريد كه احتمال برنزه شدن پوست و يا سوختگي ناشي از آفتاب نيز بالا ميرود، از عينكهاي آفتابي جاذب اشعه ماورا بنفش استفاده نماييد، بويژه اگر در ارتفاعات و يا در نزديكي استوا زندگي ميكنيد.
انواع مختلف عينكهاي آفتابي
كارخانههاي سازنده براي حفاظت چشم در مقابل اثرات مضر آفتاب، طرحهاي جديدي را ارائه كردهاند. اين سازندگان قول حفاظت چشم در مقابل اشعه ماورا بنفش يا ديگر انواع تشعشات طبيعي را ميدهند ولي بايد توجه داشت كه حفاظت در مقابل بعضي از اين شعاعها از اهميت بيشتري برخوردار است.
عينكهايي كه 99% اشعه ماورا بنفش را جذب ميكنند
توصيه ميشود همواره عينكي را خريداري كنيد كه اين خاصيت را داشته باشد. حضور طولاني مدت در مقابل اشعه ماورا بنفش، يا اولترا ويوله ( UV ) و آفتاب با برخي بيماريهاي چشمي ارتباط دارند.
چه عدسيهاي پلاستيكي و چه عدسي هاي شيشه اي تا حدي اشعه ماورا بنفش را جذب ميكنند، ولي جذب UV توسط اين عدسيها را ميتوان با اضافه نمودن موادي شيميايي به ماده اصلي لنز و يا پوشاندن لنز با مادهاي مخصوص ارتقا داد.
همواره عينكي را خريداري كنيد كه 99 تا 100% اشعه UV را جذب كند. بعضي كارخانههاي سازنده برچسبهايي را بروي عينك محصول خود نصب ميكنند با اين مضمون كه جذب UV تا بيش از 400 نانومتر صورت ميگيرد كه اين نيز به معناي همان جذب 100% شعاع UV است.
عينكهايي كه 90% اشعه مادون قرمز را بلوك ميكنند
طول موجهاي مادون قرمز بخش غيرقابل رويت نور بوده (طول موج آنها بلندتر از طول موج نور قابل رويت است) و سبب توليد گرما ميشوند.
بخش مادون قرمز نور خورشيد ناچيز بوده و چشم نيز اين طول موج را بخوبي تحمل ميكند. بعضي كارخانه هاي سازنده عينكهاي أفتابي حفاظت چشم در مقابل اشعه مادون قرمز را ادعا مي كنند و حال آنكه تحقيقات موجود رابطه محكمي را بين بيماريهاي چشمي و اشعه مادون قرمز نشان ندادهاند.
عينكهاي بلوك كننده نور آبي ( Blue- blocking)
اينكه نور آبي هم براي چشم مضر باشد هنوز مورد بحث است. عدسيهايي كه نور آبي را بلوك ميكنند ته رنگي كهربايي داشته و سبب ميشوند محيط اطراف برنگ زرد يا نارنجي ديده شود. لنزهاي رنگي سبب مي شوند كه اشيا دور بويژه در شرايطي مثل برف و يا غبار واضحتر ديده شوند. از اين نظر عينكهاي كهربايي مزبور بيشتر توسط اسكي بازان، شكارچيان، قايقرانان و يا خلبانان استفاده ميشود.
عينكهاي پلاريزه
عدسيهاي پلاريزه خيرگي نور خورشيد را كه از سطوح صافي مثل سنگفرش خيابانها و يا سطح آب انعكاس يافته از بين ميبرند. از اين نظر در مواردي مثل رانندگي و يا ماهيگيري ميتوانند بسيار مفيد باشند.
پلاريزاسيون عدسيهاي مزبور هيچ تاثيري بر جذب اشعه UV نخواهد داشت، ولي بسياري از عدسيهاي پلاريزه امروزي خاصيت جذب اشعه UV را نيز دارند. برچسب عينك مورد نظر خود را از اين نظر بررسي كنيدكه آيا حداكثر خاصيت جذب UV را دارد يا خير؟
عينكهاي آينهاي ( Mirror-coated)
پوشش آينهاي در واقع لايه نازكي از مواد فلزي مختلف است كه بروي سطح عدسيهاي معمولي پرداخت شده است. گرچه پوشش مزبور مقدار نور ورودي به چشم شما را كاهش ميدهد، قابليت كاملي در حفاظت چشم شما در مقابل اشعه UV نخواهد داشت.
عينكهاي كمربندي ( Wrapround)
عينكهاي كمربندي طوري طراحي شدهاندكه مانع ورود نورهاي درخشان از كنارههاي قاب و رسيدن آنها به چشم ميشوند. مطالعات نشان دادهاند كه آنقدر شعاع UV از اطراف قاب عينكهاي معمولي وارد چشم ميشوند كه ميتوانند اثر سودبخش عدسيهاي حفاظت كننده را كاهش دهد. از اين نظر عينكهاي آفتابي كمربندي كه قاب بزرگي دارند و چشم را از تمامي زاويهها حفاظت ميكنند مفيدند.
عينكهاي سايه روشن ( Gradient)
رنگ عدسيهاي سايه روشن از بالا به پايين و يا از بالا و پايين تا وسط تغيير ميكند و در واقع سايه روشن ميشود. عدسيهاي سايه روشن تك سايه ( تيره در بالا و روشنتر در پايين ) ميتوانند خيرگي نور آسمان را از بين برده و در عين حال امكان ديد مناسبي را از قسمت پاييني فراهم كنند. اين عينكها براي ورزش شيرجه هم مناسب هستند زيرا جلوي ديد شما از تخته شيرجه را تاريك نميكنند. ولي عينكهاي مزبور براي شرايط برفي و يا در ساحل دريا مناسب نيستند، خصوصاً اگر قسمت پاييني آنها روشن باشد. لنزهاي سايه روشن دو سايه (تيره در بالا و پايين و روشن در وسط ) ممكن است براي ورزشهايي از قبيل قايقراني و يا اسكي كه شعاعهاي نوراني از سطح آب يا برف برميگردد مناسب تر باشند.
عينكهاي فتوكروميك
يك عينك فتوكروميك بطور اتوماتيك در نور درخشان تيره شده و در نور كم روشنتر ميشود. در اكثر موارد تيره شدن عينك ظرف نيم دقيقه صورت ميگيرد و حال آنكه روشنتر شدن آن حدود 5 دقيقه طول ميكشد. از نظر رنگ نيز بصورت يكنواخت و يا سايه روشن عرضه ميشوند. گرچه عينكهاي فتوكروميك ممكن است از نظر جذب UV عينكهاي آفتابي خوبي باشند، ولي ممكن است براي انطباق آنها با شرايط مختلف نوري مدت زماني بطور ناخواسته صرف شود.
عينكهاي تراش داده شده و صيقلي
بعضي عينكهاي غير طبي توسط كارخانههاي سازندهشان طوري تراش داده وصيقل ميشوند كه كيفيت نهايي عدسي آنها تا حد مناسبي ارتقا يابد. البته عينكهايي كه از تراش و صيقلي بودن مناسبي برخوردار نيستند به چشم شما آسيبي نميزنند. قبل از هر چيز مطمئن شويد كه عدسي عينك مورد نظر شما ساخت مناسبي داشته باشد. جهت قضاوت در مورد كيفيت عينك غير طبي خود، به چيزي مستطيل شكل مثل موزاييك كف اتاق خود نگاه كنيد. عينك را در فاصله دلخواه نگاه داشته و يك چشم خود را بپوشانيد. عينك را به آهستگي و از يك سمت به سمت ديگر و سپس به بالا و پايين حركت دهيد. اگر خطوط در تمام موقعيت ها مستقيم بنظر برسند، عدسي مناسبي را انتخاب كردهايد. ولي اگر خطوط در هم ميروند، خصوصاً اگر اين خطوط در ميدان مركزي عدسي اينگونه بنظر ميرسند، عينك ديگري را امتحان كنيد.
عينكهاي ضد ضربه
تمام عينكهاي آفتابي بايد معيارهاي تعيين شده از سوي انجمن فدرال غذا و داروي آمريكا ( FDA ) را تضمين نمايند. (در كشور ما تاكنون هيچگونه كنترلي روي عرضه اين قبيل عينكها وجود نداشته و ندارد و استفاده از آنها بيشتر جنبه تزييني داشته تا محافظتي ). هيچ لنزي در واقع نشكستني نيست، ولي احتمال شكستن عدسيهاي پلاستيكي بعد از برخورد يك توپ يا سنگ، نسبت به عدسيهاي شيشهاي كمتر است. جنس اكثر عدسيهاي عينكهاي آفتابي غيرطبي پلاستيك است. پلاستيك پليكربنات كه در بسياري از عينكهاي ورزشي مورد استفاده قرار ميگيرد، گرچه سفت است ولي به آساني نيز خراش برميدارد. چنانچه قرار است عدسي از اين جنس خريداري نماييد حتماً عينكي را انتخاب كنيد كه خاصيت ضدخراش داشته باشد.
تيرگي لنز
يك عدسي متوسط معمولي براي استفادههاي معمولي روزمره مناسب است. ولي اگر قرار است از عينك خود در شرايط كاملاً نوراني و روشن استفاده كنيد لنزي تيرهتر را انتخاب نماييد. رنگ و درجه تيرگي لنز بههيچ وجه معياري براي ميزان توانايي جذب اشعه UV توسط آن عدسي نخواهد بود. بنابراين براساس رنگ عينك نميتوان از توانايي آن در جذب اشعههاي مضر مطمئن شد.
كسانيكه در معرض خطرات بخصوصي قرار دارند
بعضي افراد استعداد بيشتري جهت ابتلا به بيماريهاي چشمي ناشي از UV دارند. مبتلايان به بيماريهاي بخصوصي (از قبيل دژنراسيون ماكولا يا ديستروفيهاي شبكيه) لازم است در شرايط بيرون از خانه همواره از چشم خود محافظت نمايند.
بيماراني كه تحت عمل كاتاراكت قرار ميگيرند
در كشور ما سالانه بيش از هزاران نفر تحت عمل كاتاراكت قرار ميگيرند. در جريان اين جراحيها، عدسي طبيعي چشم برداشته شده، و بدين ترتيب چشم تا حد بيشتري در معرض خطرات ناشي از UV قرار ميگيرد.
در جريان و يا بعد از عمل كاتاراكت، بهجاي عدسي طبيعي چشم معمولاً يك لنز داخل چشمي ( Intraocular Lens:IOL ) قرار داده ميشود. عدسيهاي داخل چشمي قديمي نسبت به عينكهاي معمولي يا عينكهاي پلاستيكي، درصد كمتري اشعه UV را جذب ميكردند. كارخانههاي سازنده IOL در حال حاضر بسياري از محصولات خود را بصورت جاذب اشعه UV ميسازند.
چنانچه كاتاراكت (آب مرواريد) چشم شما عمل شده است و لنزهاي داخل چشمي شما نيز از نمونه IOL هاي جديد جاذب اشعه UV نيست، توصيه ميشود از عينك آفتابي استفاده نموده و جهت اطمينان بيشتر از كلاه لبهدار استفاده كنيد. چنانچه هنگام عمل آب مرواريد از عدسيهاي داخل چشمي جهت جايگزيني استفاده نشده است احتمال صدمه اشعه ماورا بنفش به چشم شما وجود دارد.
استفاده كنندگان كنتاكت لنز
كنتاكت لنز به تنهايي چشم شما را در مقابل اشعه UV محافظت نميكند ولي در عين حال كنتاكت لنزهاي بسياري وجود دارد كه توانايي محافظت در مقابل UV را دارا هستند. چنانچه كنتاكت لنز شما قابليت مقابله با اشعه UV را ندارد. باز هم لازم است جهت محافظت از چشمهاي خود از عينك آفتابي استفاده كنيد.
داروهاي حساس كننده به نور (داروهايي كه پوست شما را به نور حساستر ميكنند) ميتوانند چشم شما را نيز به نور حساستر نمايند.
لازم است بههنگام مصرف هر يك از داروهاي زير، با چشم پزشك خود بدقت مشاوره كنيد:
پسورالن ( Psoralens ) (كه در درمان پسوريازيس استفاده ميشود)
تتراسيكلين
داكسي سيكلين
آلوپورينول
فنوتيازين
زمانيكه از اين داروها استفاده ميكنيد هر بار كه از خانه بيرون ميرويد از عينك آفتابي جاذب UV وكلاه لبهدار استفاده نماييد.
موارد خاص
حتي بهترين انواع عينكهاي معمولي، قادر به حفاظت از چشم شما در مقابل منابع نوري شديد نيستند. جوشكاري، نورهاي شديد برنزه كننده، شرايط شديد برفي و يا نگاه مستقيم به نور آفتاب (مثلاً در جريان خورشيد گرفتگي) همگي ميتوانند به چشم شما آسيب برسانند.
نگاه مستقيم به هريك ازاين منابع نوري بدون حفاظ كافي ميتواند سبب ابتلاي دردناك قرنيه بنام فتوكراتيت ( Photokeratitihis ) و يا حتي افت دائمي ديد مركزي شود.
نتيجه
بهترين عينكهاي آفتابي آنهايي هستند كه 100% شعاع UV را جذب نموده، بهترين كيفيت اپتيكي را داشته و كمترين احتمال شكسته شدن را داشته باشند
